معرفی انواع مهریه + سوالات متداول
مهریه یا صداق یکی از مهمترین ارکان عقد نکاح است. تعیین مهریه در عقدنامه، حقی برای زن ایجاد میکن و مرد را با شرایط درج شده در عقد نامه ملزم به پرداخت آن می کند.
اما مهریه فقط یک «تعداد سکه» یا «مقداری طلا» نیست؛ در قانون مدنی ایران انواع مختلفی از مهریه تعریف شده که هر کدام شرایط خاص خود را دارند.
آگاهی از این موارد، به زوجین کمک میکند تا با شناخت کامل، در زمان ازدواج تصمیمگیری کنند و در آینده با مشکلات کمتری روبهرو شوند.
در این مقاله قصد داریم انواع مهریه را از دو منظر زیر بررسی کنیم:
1-از دیدگاه قانون مدنی
2-از دیدگاه نوع مال
مهریه از دیدگاه قانون مدنی
قانون مدنی ایران در مواد مختلف به مهریه پرداخته است. طبق این قانون:
مهریه میتواند مال منقول (مثل سکه یا طلا) یا مال غیرمنقول (مثل خانه یا زمین) باشد.
حتی میتواند منفعت یا عمل باشد، مثل آموزش قرآن یا بردن زن به سفر حج.
شرط مهم این است که مهریه دارای ارزش مالی و قابلیت تملک باشد.
انواع مهریه
مهریه عندالمطالبه
رایجترین نوع مهریه است. به این معنا که زن هر زمان بخواهد میتواند تمام مهریه خود را مطالبه کند. اگر مرد نتواند پرداخت کند، دادگاه میتواند اموال او را توقیف یا مهریه را به صورت اقساط تعیین کند.
مهریه عندالاستطاعه
در این نوع، زن فقط زمانی میتواند مهریه را بگیرد که مرد توانایی مالی داشته باشد. اثبات استطاعت مرد بر عهده زن است. این نوع مهریه بیشتر به نفع مردان است.
مهریه موجل (مدتدار)
برای پرداخت مهریه، زمانی مشخص میشود. زن قبل از رسیدن موعد، حق مطالبه ندارد. بعد از موعد، مانند مهریه عندالمطالبه قابل پیگیری است.
مهریه حال و مؤجل (ترکیبی)
در برخی عقدنامهها بخشی از مهریه به صورت فوری (حال) و بخش دیگر به صورت مدتدار (مؤجل) تعیین میشود.
مهریه غیرمالی
گاهی مهریه میتواند غیرمالی باشد؛ مثلاً آموزش قرآن، یاد دادن یک هنر یا سفر حج. البته اجرای این نوع مهریه معمولاً سختتر از مهریه مالی است.
مهریه عندالطلاق
در برخی قراردادها ذکر میشود که زن تنها در صورت طلاق حق دریافت مهریه دارد. این شرط در قانون مدنی جایگاه رسمی ندارد و میتواند مشکلاتی ایجاد کند، اما در عمل بعضی خانوادهها از آن استفاده میکنند.
مهریه از نظر نوع مال
مهریه نقدی
پولی معادل مبلغ مشخص (مثلاً چند میلیون تومان) که در عقدنامه ثبت میشود.
مهریه سکه و طلا
مرسومترین نوع مهریه در ایران است. معمولاً به صورت «تعداد مشخص سکه بهار آزادی» نوشته میشود.
مهریه اموال غیرمنقول
گاهی خانه، زمین یا ملک تجاری به عنوان مهریه تعیین میشود. این نوع مهریه باید قابلیت نقل و انتقال قانونی داشته باشد.
مهریه منقول دیگر
خودرو، لوازم منزل یا هر مال دیگری که ارزش اقتصادی داشته باشد، میتواند مهریه باشد.
سقف مهریه و ضمانت اجرا
طبق قانون حمایت خانواده، ضمانت اجرای حبس فقط تا ۱۱۰ سکه است. یعنی اگر مهریه بیشتر از ۱۱۰ سکه باشد، زن برای دریافت بقیه مهریه باید توانایی مالی مرد را ثابت کند و امکان حبس وجود ندارد.
برای مهریه کدام سکه باید داده شود؟
سوال : اگر در عقدنامه نوشته شود «تعدادی سکه تمام بهار آزادی» آیا فقط طرح جدید مدنظر است؟
پاسخ : یکی از پرسشهای مهم در پروندههای مهریه همین است. در عرف و رویه قضایی، وقتی در عقدنامه قید میشود «سکه تمام بهار آزادی»، منظور سکه تمام بهار آزادی است و چون حرفی از تاریخ سکه زده نشده، زوج اگر بخواهد سکه طرح قدیم بپردازد از نظر قانونی مانعی ندارد است.
هر دو سکه (طرح جدید و طرح قدیم) «سکه تمام بهار آزادی» محسوب میشوند.
دادگاهها نیز معمولاً پرداخت سکه طرح قدیم را معادل طرح جدید میپذیرند، مگر اینکه در عقدنامه بهطور مشخص «طرح جدید» قید شده باشد.
پس اگر در عقدنامه صرفاً نوشته شده باشد «سکه تمام بهار آزادی»، مرد میتواند سکه طرح قدیم هم پرداخت کند. تنها در صورتی که عبارت «طرح جدید» ذکر شود، الزام به پرداخت همان نوع وجود خواهد داشت.
نکات مهم درباره مهریه
- زن میتواند هر زمان بخواهد مهریه را مطالبه کند، حتی بلافاصله بعد از عقد.
- زن میتواند تمام یا بخشی از مهریه را ببخشد.
- مهریه بعد از فوت زن از بین نمیرود و ورثه او حق مطالبه دارند.
- مرد میتواند دادخواست اعسار (ناتوانی مالی) بدهد و مهریه به صورت اقساط پرداخت شود.
- هر مال یا حقی که ارزش اقتصادی داشته باشد میتواند مهریه قرار گیرد.
جمعبندی
مهریه در ایران انواع مختلفی دارد: عندالمطالبه، عندالاستطاعه، موجل، مؤجل و حال، غیرمالی و …. انتخاب نوع مهریه و مال موردنظر باید با دقت و آگاهی انجام شود، زیرا در آینده میتواند تأثیر زیادی بر روابط زوجین بگذارد. همچنین در مورد سکههای بهار آزادی، اگر در عقدنامه صرفاً عنوان «سکه تمام بهار آزادی» ذکر شود، پرداخت سکه طرح قدیم نیز صحیح و قانونی است، مگر اینکه صریحاً «طرح جدید» قید شده باشد.